Elektrikli hava taksileri mahkemeye takıldı

Elektrikli hava taksileri, uzun süredir şehir içi ulaşımın bir sonraki büyük adımı olarak tanıtılıyor. Bu araçların, helikopterlere göre daha sessiz, daha düşük emisyonlu ve yoğun trafikte daha hızlı bir alternatif sunacağı savunuluyor. Ancak sektörün iddialı vaatleriyle gerçek takvimi arasında hâlâ ciddi bir mesafe var.

Bir yandan Amerikan Federal Havacılık İdaresi’nden alınması gereken zorlu sertifikasyon süreçleri uzuyor, diğer yandan şirketlerin bütçeleri daralıyor. Borsa tarafında da tablo parlak değil. Hava taksisi şirketlerinin hisseleri son yıllarda ciddi değer kaybetti. Şimdi bu tabloya bir de pahalı ve yıpratıcı hukuk savaşları eklendi.

Sektörün en büyük oyuncuları, gökyüzüne çıkmadan önce birbirlerine karşı mahkemede üstünlük kurmaya çalışıyor. Dava dosyalarında kurumsal casusluk, çalınan teknik bilgiler, patent ihlali, Çin bağlantıları, ithalat sınıflandırmaları ve tasarım kopyalama iddiaları yer alıyor.

REKABET MAHKEMEYE TAŞINDI

ABD’de hava taksisi yarışının en çok dikkat çeken iki şirketi Joby Aviation ve Archer Aviation. San Francisco Körfez Bölgesi’nde birbirine yaklaşık bir saat uzaklıkta bulunan bu iki şirket, kendilerini geleceğin “gökyüzü Uber’i” olmaya hazırlıyor. Ancak rekabet artık yalnızca test uçuşlarında ya da yatırımcı sunumlarında yaşanmıyor.

Joby, geçen yıl açtığı davada Archer’ı kurumsal casuslukla suçladı. Şirket, daha önce Joby’de çalışan bir kişinin Archer’a geçmeden önce teknik bilgileri ve bazı paydaş yazışmalarını çaldığını öne sürdü. Joby’ye göre Archer bu bilgileri kendi lehine kullandı.

Archer ise mart ayında karşı hamle yaptı. Şirket, Joby’yi ABD hükümetini yanıltmakla suçladı ve Çin’den ithal edilen bazı uçak parçalarının yanlış sınıflandırıldığını iddia etti. Archer’ın iddiasına göre bazı parçalar, tüketici ürünleri gibi gösterildi. Bu iddiaların ardından ABD Uluslararası Ticaret Komisyonu, Joby’nin Çin bağlantılarını ve olası tarife ya da patent ihlallerini incelemeye aldı.

Bu soruşturmanın Joby’nin ticari hava taksisi hizmetini başlatma takvimini etkileyebileceği değerlendiriliyor. Şirket, 2028’e kadar ABD’de hizmete başlamayı hedefliyor; ancak regülasyon sürecindeki her gecikme, bu planı daha da zora sokabilir.

PATENT SAVAŞI BÜYÜYOR

Archer’ın hedefinde yalnızca Joby yok. Şirket, şubat ayında İngiltere merkezli Vertical Aerospace’e karşı da patent ihlali davası açtı. Archer, Vertical’ın yeni Valo adlı elektrikli hava aracının kendi Midnight tasarımını taklit ettiğini savunuyor.

İki araç arasında gerçekten de dikkat çekici benzerlikler bulunuyor. Archer’ın Midnight modeli ile Vertical’ın Valo aracı, dört yolcu taşıyacak şekilde tasarlanmış elektrikli dikey kalkış ve iniş araçları. Her ikisinde de elektrik motorları ve eğimli rotor pervaneler bulunuyor. İki modelin seyir hızı yaklaşık saatte 241 kilometre, azami menzili ise yaklaşık 161 kilometre olarak açıklanıyor.

Archer, Vertical’ın Valo modelinin Midnight’ın en ayırt edici tasarım özelliklerini taklit ettiğini ileri sürüyor. Vertical ise bu iddiaları reddediyor ve davanın şirketin pazardaki ilerleyişini gölgelemeye yönelik olduğunu savunuyor.

Bu tür davalar, teknoloji sektöründe alışılmadık değil. Ancak hava taksisi pazarı henüz ticari olarak olgunlaşmadığı için etkileri daha büyük olabilir. Şirketler hem mühendislik yeteneği hem yatırımcı güveni hem de regülatör onayı için yarışıyor. Bu nedenle mahkeme süreçleri, yalnızca hukuki değil, ticari bir silaha da dönüşmüş durumda.

Sektörde daha önce de benzer bir gerilim yaşanmıştı. Archer, Boeing destekli Wisk Aero ile ticari sır hırsızlığı iddiaları nedeniyle karşı karşıya gelmiş, taraflar daha sonra anlaşmaya varmıştı. Ancak Wisk’in uzlaşma şartlarının uygulanması için mahkemeden yardım istemesiyle dosya yeniden gündeme geldi.

UÇUŞ İZNİ HÂLÂ YOK

Elektrikli hava taksilerinin önündeki en büyük engel, teknik vaatlerden çok regülasyon süreci. ABD’de hiçbir hava taksisi şirketi, yolcu taşımak için gereken tam FAA tip sertifikasyonunu henüz tamamlamış değil. Bu sertifika olmadan ticari yolcu taşımacılığı yapmak mümkün değil.

Joby, sektörün önde gelen şirketlerinden biri olarak görülüyor. Şirket, sertifikasyon sürecinde rakiplerine kıyasla daha ileri bir noktada olduğunu savunuyor. Ayda yaklaşık bir araç ürettiği belirtilen Joby, FAA onay sürecinde kullanılacak üretim versiyonu üzerinde çalışıyor.

Nisan ayında Joby, gelecekteki hava taksisi rotalarına örnek olması için JFK Havalimanı’ndan Manhattan’ın güneyine uzanan bir gösteri uçuşu gerçekleştirdi. Şirket, ilk yolculu hizmetini ABD’den önce Dubai’de başlatmayı planlıyor. Dubai’deki sertifikasyon koşullarının ABD’ye göre daha esnek olması, bu planı daha ulaşılabilir hale getiriyor.

Archer ise hâlâ ön üretim modeli üzerinde çalışıyor. Şirket, sertifikasyon sürecinde önemli aşamalar kaydettiğini ve 2028 Los Angeles Yaz Olimpiyatları’na kadar yolcu taşımaya hazır olmayı hedeflediğini söylüyor.

Ancak yatırımcılar şirketlerin “ticari uçuşa çok yakınız” mesajlarına eskisi kadar kolay ikna olmuyor. Yayın tarihi itibarıyla Joby hisseleri yıl başından bu yana yaklaşık yüzde 35, Archer hisseleri ise yaklaşık yüzde 33 değer kaybetmiş durumda. Bu düşüş, sektörün vaatleri ile finansal gerçekleri arasındaki gerilimi açıkça gösteriyor.

YOLCULUK SARSINTILI BAŞLADI

Elektrikli hava taksisi şirketlerinin mahkemeye bu kadar sert biçimde sarılması şaşırtıcı değil. Ortada potansiyel olarak milyarlarca dolarlık yeni bir pazar var. Şehir içi kısa mesafe hava ulaşımı, havalimanı transferleri, özel yolculuklar, acil müdahale hizmetleri ve hatta askeri kullanım alanları bu pazarın parçası olarak görülüyor.

Ayrıca sektördeki uzman mühendis ve yönetici havuzu oldukça dar. Bu da yetenek transferlerini, ticari sır ve kurumsal casusluk iddialarına daha açık hale getiriyor. Bir şirketten diğerine geçen çalışanlar, yalnızca kariyer değişikliği değil, aynı zamanda stratejik risk olarak da görülüyor.

Regülasyon tarafı da rekabetin parçası haline gelmiş durumda. FAA sertifikasyonu, hava taksisi hizmeti için mutlak gereklilik olduğu için şirketler rakiplerinin güvenlik, ithalat, tedarik zinciri ve teknik uygunluk süreçlerini hedef alabiliyor.

ABD yönetimi ise bir yandan bu teknolojinin önünü açmaya çalışıyor. Elektrikli dikey kalkış ve iniş araçlarının güvenli şekilde devreye alınmasını hızlandırmak için pilot programlar başlatıldı. Ancak regülatörlerin hızlanması bile tek başına yeterli değil; şirketlerin hem teknik hem hukuki hem de finansal olarak ayakta kalması gerekiyor.

Bazı şirketler bu belirsizlik içinde askeri alana da yöneliyor. Joby’nin araçları Edwards ve MacDill Hava Kuvvetleri üslerinde konumlandırılmış durumda. Archer ise savunma teknolojileri şirketi Anduril ile birlikte hibrit güç sistemine sahip bir dikey kalkış ve iniş aracı üzerinde çalışıyor ve bu modeli ABD Savunma Bakanlığı’na sunmaya hazırlanıyor.

Hava taksileri hâlâ gelecek vadeden bir teknoloji olarak görülüyor. Ancak sektörün bugünkü görüntüsü, pazarlama sunumlarındaki kadar pürüzsüz değil. Şirketler gökyüzünde yolcu taşımadan önce sertifikasyon engelini, yatırımcı güvensizliğini ve giderek büyüyen dava dosyalarını aşmak zorunda.

Kısacası elektrikli hava taksilerinin geleceği hâlâ mümkün. Fakat bu gelecek, şimdilik pistte değil mahkeme koridorlarında şekilleniyor.

The post Elektrikli hava taksileri mahkemeye takıldı appeared first on Kilis Egitim.